این گربه چشمک، این سگک غوریغرک!

غزل محمدی:من کرمِ کتاب هستم و در این متن متوجه می شوید چرا؟ در این سلسله نوشته ها می رویم سراغ شاخ های ادبیات فارسی و شاخ بازی های ادبی شان، اما با خواندن مطلب متوجه کرمِ کتاب بازی نویسنده هم می شوید.

این گربه چشمک، این سگک غوریغرک!

وقتی حرف از شاخ بازی و آدم های شاخ به میان می آید، کم تر ممکن است ذهن کسی به سمت شاعران، ادیبان و نویسندگان دانشمند و صاحب فضل برود.

مردم تصور می نمایند شاعران موجوداتی سودایی و عاشق پیشه اند که زبان را برای مهرورزی های عاشقانه به کار گرفته اند. اما شیک ترین و نفس گیرترین شاخ بازی ها به نظر من شاخ بازی های شاعران و نویسندگان برای یک دیگر، برای دیگران و یا بین شخصیت های داستانی شان است.

به نظرم اگر چند تا از این شاخ بازی ها را بخوانیم، دیگر کم تر از گشتن میان کامنت های اینستاگرامی و دیس بک های رپرها به وجد بیاییم. گرچه ممکن است به نظرتان بیاید که من کمی قدیمی فکر می کنم، نمی دانم.

شاعران هم، مثل کامنت گذارها و دیس بک نمایندگان، سلاحی به نام زبان داشته اند. با این فرق که اگر می خواسته اند برای کسی شاخ بازی درآورند، به موزون ترین شکل ممکن و با وسیع ترین دایره واژگانی به حساب طرفِ مورد غضب می رسیده اند. مثلاً سعدی، که غزل هایش در خاطره های عشق و عاشقی بیش تر فارسی زبانان نقش عمده دارد، شاخ بازی هایش را در غزل و قصیده، اما با هزل انجام می داده است. او معتقد است: الهزل فی الکلام، کالملح فی الطعام یعنی هزل در کلام مانند نمک در غذاست. همین است که سعدی بخشی از عمر و ذهن و زبان خود را بری نوشتن خبیثات و مجالس الهزل صرف کرد تا بگوید در نیش زدن با زبان و شاخ بازی درآوردن در کلام هم لذتی نهفته است.

یکی از راه های شاخ بازی، که نشان دهنده شخصیت تیپیکال سرگروه بچه های دبیرستانی هم هست که توی برخی فیلم ها و سریال ها به خوردمان می دهند، بددهنی و فحش های آبدار است، اما این ویژگی فقط برای خلاف های سر کوچه و ته کلاس نیست، بلکه سابقه دورودرازی در ادبیات فارسی دارد. برخی شاعران برای رقیبان شعری خود هجویه ها می سروده اند تا ثابت نمایند خودشان هجوهای بهتری می سرایند. حتی گاهی هجویه سرودن ابزاری بوده برای نشان دادن استعداد شعرگویی شاعران و با هجو کردن تفننی کسی شاخ زمانه خود می شده اند.

چنان چه بخواهیم به یکی از شکل های کهنِ شاخ بازی در ادب فارسی بپردازیم، رجزخوانی های شخصیت های شاهنامه در میدان نبرد، از اولین چیزهایی است که ذهن را متوجه خود می نماید. از رجزخوانی های رستم و سهراب، که به تراژدی ای اشک آور منجر می گردد، تا رجزخوانی های رستم و اسفندیار، که پشتش کوشش رستم است برای منصرف کردن اسفندیار از جنگ و ایجاد زمینه صلح. نمونه های بسیار شاخص این رجزخوانی ها در شاهنامه فراوان است که در کلام شخصیت ها با اغراق همراه می گردد، اما ذره ای از باورپذیری آن ها نمی کاهد.

بخشی از رجزخوانی رستم و سهراب زمانی که رستم نمی داند قرار است با پسرش بجنگد و او را با دستان خود از بین ببرد:

بیامد خروشان بدان دشت جنگ

به چنگ اندرون گرزه گاو رنگ

ز رستم بپرسید خندان دو لب

ـ تو گفتی که با او به هم بود شب ـ

که شب چون بُدت روز چون خاستی؟

زپیکار بر دل چه آراستی ؟

ز کف بفگن این گرز و شمشیر کین

بزن جنگ و بیداد را بر زمین

نشینیم هر دو پیاده به هم

به می تازه داریم روی دژم

به پیش جهاندار پیمان کنیم

دل از جنگ جستن پشیمان کنیم

همان تا کسی دیگر آید به رزم

تو با من بساز و بیارای بزم

دل من همی بر تو مهر آورد

همی آب شرمم به چهر آورد

همانا که داری زگردان نژاد

کنی پیش من گوهر خویش یاد

بدو گفت رستم که ای نامجوی

نبودیم هرگز بدین گفت وگوی

ز کشتی دریافت سخن بود دوش

نگیرم فریب تو زین در مکوش!

نه من کودکم گر تو هستی جوان

به کشتی کمر بسته ام بر میان

بکوشیم و فرجام کار آن بود

که فرمان و رای جهانبان بود

بسی گشته ام در فراز و نشیب

نیم مرد دستان و بند و فریب

بدو گفت سهراب کز مرد پیر

نباشد سخن زین نشان دلپذیر

مرا آرزو بُد که در بسترت

برآید به هنگام هوش از برت

کسی کز تو ماند ستودان کند

بپرد روان تن به زندان کند

اگر هوش تو زیر دست من است

به فرمان یزدان بساییم دست

از اسپان جنگی فرود آمدند

هشیوار با گبر و خود آمدند

ببستند بر سنگ اسپ نبرد

برفتند هر دو روان پر ز گرد

به کشتی دریافت برآویختند

ز تن خون و خوی را فروریختند

بزد دست سهراب چون پیل مست

برآوردش از جای و بنهاد پست

این هم بخشی از رجزخوانی های رستم و اسفندیار در داستان غم انگیزی که به مرگ اسفندیار منجر شد؛ جنگی که پیروز نداشت:

خروشید کای فرخ اسفندیار

هماوردت آمد برآرای کار

چو بشنید اسفندیار این سخن

از آن شیر پرخاشجوی کهن

بخندید و گفت اینک آراستم

بدان گه که از خواب برخاستم

منبع: همشهری آنلاین

به "این گربه چشمک، این سگک غوریغرک!" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "این گربه چشمک، این سگک غوریغرک!"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید